سلولهاي بنيادي، سلولهايي اند که در بدن جنين، در نهايت به سلولهاي بافت و اندامهاي مختلف تبديل مي‌شوند. اين سلولها، برخلاف سلولهاي معمولي که با تقسيم شدن، سلولهاي مشابه خود را به وجود مي‌آورند، مي توانند به هريک از انواع سلول در بدن موجود زنده تبديل شوند و همين موضوع موجب پيدايش بافتها و ندامهاي مختلف جنين مي‌شود. سلولهاي بنيادي به 2 نوع سلولهاي بنيادي جنيني و لولهاي بنيادي بالغ تقسيم مي‌شوند نوع اول سلولهاي بنيادي از جنين به دست مي آيند. يک جنين 3 تا 5 روزه بلاستوسيست ناميده مي‌شود و حاوي سلولهاي بنيادي است که بشدت در حال تکثيرند تا اندامها و بافتهاي مختلف جنين را به وجود آورند. نوع دوم سلولهاي بنيادي در بدن انسان بالغ وجود دارند. اين سلولها در بافتها و اندام هايي نظير قلب، مغز، مغز استخوان و ريه‌ها وجود دارند و مخصوص ترميم‌اند. سلولهاي بنيادي بالغ هم اين قابليت را دارند که در شرايط مناسب به سلولهاي مختلف متمايز شوند.

سلول هاي مغز استخوان

در گذشته تصور دانشمندان بر اين بود که سلولهاي بنيادي هر بافت فقط به خودش متمايز مي‌شود، در حالي که ثابت شده است سلولهاي بنيادي مغز استخوان که به طور طبيعي سلولهاي خوني را مي‌سازند، در شرايط مناسب قابليت تبديل به هر بافتي را دارند. به دست آوردن اين سلولها کار چندان پيچيده اي نيست و نياز به جراحي خاصي ندارد و مي توان آن را با سرنگ از استخوان ران بيرون کشيد.يک ويژگي مهم سلولهاي بنيادي مغز استخوان نسبت به نوع جنيني اين است که از خود فرد گرفته مي شوند؛  بنابراين، پس از پيوند اصطلاحا پس زده نمي‌شوند چون کاملا با بافتهاي سالم بدن بيمار هماهنگي دارند. علاوه بر اين سلولهاي بنيادي جنيني ممکن است بعد از پيوند توموري شوند و مشکلات تازه اي را براي بيمار به وجود آورند در حالي که تا به حال گزارشي از توموري شدن سلولهاي بنيادي مغز استخوان به دست نيامده است. مشکل ديگر استفاده از سلولهاي بنيادي جنيني، بحث اخلاقي آنهاست که همواره در جوامع بشري مطرح بوده است.

سلول‌هاي بنيادي از كجا به دست مي‌آيند؟

زندگي همه‌ي انسان‌ها از يك سلول، به نام تخم، آغاز مي‌شود و اين تخم پس از لقاح پديد مي‌آيد. تخم تقسيم مي‌شود و دو سلول پديد مي‌آورد؛ هر كدام از آن سلول‌ها نيز بار ديگر تقسيم مي‌شود و اين روند همچنان ادامه مي‌يابد. به‌زودي، نزديك پنج روز پس از لقاح، توپي توخالي از حدود 150 سلول پديد مي‌آيد كه بلاستوسيت ناميده مي‌شود. بلاستوسيت از از يك دانه‌ي شن كوچك‌تر است و دو گونه سلول دارد: تروفوبلاست و توده‌ي سلولي دروني. سلول‌هاي بنيادي جنيني سلول‌هايي هستند كه توده‌ي سلولي دروني را مي‌سازند. از آن‌جا كه سلول‌هاي پايه‌اي جنيني مي‌توانند همه‌ي گونه‌هاي سلولي يك انسان بالغ را پديد آورند، به آن‌ها سلول‌هاي بنيادي پلري‌پوتنت( Pluripotent )، به معناي بسيار‌توان، گويند.

سلول‌هاي بنيادي به شمار اندك در بافت‌هاي گوناگون بدن انسان بالغ نيز پيدا مي‌‌شوند. براي مثال، سلول‌هاي بنيادي مغز استخوان در مغز استخوان يافت مي‌شوند و همه‌گونه سلول خوني تخصص‌يافته، از آن‌ها پديد مي‌آيند. سلول‌هاي بنيادي بالغ در اصل براي پديد آوردن گونه‌هاي سلولي ويژه‌ي بافتي كه در آن وجود دارند، برنامه‌ريزي شده‌اند. از اين رو، به آن‌ها سلول‌هاي مالتي‌پوتنت( Multipotent )، به معناي چندتوان، گويند. سلول‌هاي بنيادي بالغ هنوز در همه‌ي بافت‌هاي حياتي پيدا نشده‌اند. در برخي بافت‌ها، مانند مغز، هر چند سلول‌هاي بنيادي وجود دارند، چندان فعال نيستند و بنابراين به آساني به آسيب سلولي پاسخ نمي‌دهند. اكنون دانشمندان در پي راه‌هايي هستند كه بتوانند اين سلول‌هاي بنيادي را كه از پيش وجود دارند، به رشد كردن و ساختن گونه‌ي درستي از سلول‌ها وادار كند تا جاي سلول‌هاي آسيب ديده را بگيرند.

سلول‌هاي بنيادي را مي‌توان از سرچشمه‌هايي مانند بند ناف كودك نوزاد نيز به دست آورد. بند ناف، در مقايسه با بافت‌هاي بالغي مانند مغز و مغز استخوان، سرچشمه‌ي دست‌يافتني‌تري براي سلول‌هاي بنيادي است. گرچه دانشمندان مي‌توانند اين سلول‌ها را در ظرف‌ها كشت سلول پرورش دهند، اين كار را تنها براي زمان محدودي مي‌توانند ادامه دهند. به‌تازگي، دانشمندان به وجود سلول‌هاي بنيادي در دندان‌هاي كودك و مايع آمنيوتيك، مايعي كه كودك به دنيا نيامده را در بر مي‌گيرد، پي برده‌اند و اين سلول‌ها نيز ممكن است توان پديد آوردن چند گونه سلول را داشته باشند. پژوهش براي شناسايي و مطالعه روي اين سلول‌ها بسيار نويد بخش است، اما در گام‌ها نخستين خود است.